Ludwig van Beethoven – III Koncert fortepianowy c-moll op. 37

* * * 
Krzysztof Penderecki – II Symfonia Wigilijna

Koncert z przerwą, czas trwania ok. 2,5 godz.

Maestro Jerzy Katlewicz należał do grona najznakomitszych, a zarazem najbardziej zasłużonych dla propagowania rodzimej kultury w świecie polskich dyrygentów. Jego kariera artystyczna w wyjątkowy sposób splotła się z Filharmonią im. Karola Szymanowskiego w Krakowie.

Koncert dyplomowy i tym samym debiut Jerzego Katlewicza miał miejsce w roku 1952 na estradzie Filharmonii Krakowskiej. W instytucji tej zaistniał początkowo jako asystent, a potem II dyrygent, któremu ówczesny szef orkiestry Bohdan Wodiczko powierzył od samego początku odpowiedzialne zadania artystyczne. W 1968 roku, po powrocie z kierowniczych stanowisk w Filharmoniach Poznańskiej i Bałtyckiej, objął obowiązki dyrektora artystycznego, a od 1971 równolegle naczelnego. Był najdłużej w dziejach Filharmonii Krakowskiej – bo do roku 1980 - odpowiedzialnym za jej artystyczny wizerunek.

Szczególnym wyróżnikiem lat kadencji Dyrektora Jerzego Katlewicza była ilość tournées zagranicznych, niemal we wszystkich krajach europejskich, także w Libanie i Iranie, udział zespołów filharmonicznych w tak prominentnych festiwalach jak: Festiwal Gulbenkian, Sagra Musicale Umbra, Maggio Musicale Fiorentino, Festiwal Flandryjski, Festiwal Edynburski, Holand Festival, Festiwal Beethovenowski. To Jerzy Katlewicz, kontynuując pionierską inicjatywę Henryka Czyża, przyczynił się do popularyzacji w świecie dzieł Krzysztofa Pendereckiego. W emploi sztuki dyrygenckiej Jerzego Katlewicza szczególne miejsce zajmowały zawsze wielkie formy wokalno-instrumentalne, które z determinacją prezentował w krakowskich świątyniach w latach, gdy tego rodzaju inicjatywy napotykały na trudności ze strony władz politycznych.

Jerzy Katlewicz od 1972 roku przez kilkadziesiąt lat kształcił młodych adeptów dyrygentury w Akademii Muzycznej w Krakowie. W 1983 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1990 profesora zwyczajnego. W latach 1979-99 był jurorem Międzynarodowego Konkursu Dyrygenckiego im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach. Wśród licznych odznaczeń państwowych i artystycznych do najważniejszych należą medal „Pro Ecclesia et Pontifice” oraz Medal św. Grzegorza Wielkiego, przyznane przez Stolicę Apostolską. 7 lutego 2015 roku otrzymał natomiast Medal Filharmonii im. Karola Szymanowskiego Krakowie z okazji jubileuszu 70-lecia jej działalności.

Z Filharmonią Krakowską maestro Jerzy Katlewicz związany był ścisłą współpracą niemal do końca. W 2007 roku, podczas ostatniego koncertu Orkiestry Filharmonii Krakowskiej pod Jego batutą, zabrzmiała V Symfonia Ludwiga van Beethovena, zwana Symfonią przeznaczenia. W programie tego koncertu sam Jerzy Katlewicz napisał słowa, które nabrały dziś pełniejszego znaczenia:

„Zawsze starałem się, aby wartości ducha, jakimi są: prawda, miłość i piękno towarzyszyły mojej pracy artystycznej, jak również w życiu codziennym. Wartości te bezsprzecznie ucieleśnia umiłowana przeze mnie MUZYKA. W ciągu minionych lat służyłem jej wytrwale!”

Żyli z pasji do muzyki: Jerzy Katlewicz (1927–2015) i Krzysztof Penderecki (1933–2020). Kreowali wysoką kulturę muzyczną z misją niesienia wartości artystycznych – w dialogu tradycji z nowoczesnością – i w poczuciu etosu twórcy. Profesor Katlewicz prowadził koncerty z wyjątkowym twórczym żarem: dobrze pamiętam tę temperaturę emocji. I podkreślał, że w sztuce, poprzez dźwięki, pragnie przekazywać prawdę i piękno. Jako doskonały interpretator utworów oratoryjnych przyczynił się znacząco do popularyzacji w świecie dzieł Pendereckiego. Warto przypomnieć, że dyrygował takimi arcydziełami jak Jutrznia, Kosmogonia czy Magnificat. Podczas ostatniego występu Maestro Katlewicza z Orkiestrą Filharmonii Krakowskiej zabrzmiała, w lutym 2007 roku, V Symfonia Ludwiga van Beethovena.

Pisano, że to dzieło w twórczości Ludwiga van Beethovena przełomowe, zapowiadające ekspresję natury romantycznej. Mowa o III Koncercie fortepianowym c-moll op. 37 zaczętym w roku 1800, a mającym swoją premierę 5 kwietnia 1803 roku. Do głosu dochodzi w tym dziele symfonizacja koncertowego gatunku: zespalanie gry solisty z żywiołem barwnej orkiestry. Dzieje się tak i w udramatyzowanym Allegro con brio, i w uczuciowym Largo, i w finałowym błyskotliwym Rondzie, podszytym wszak nutą melancholii. Beethoven tak właśnie – dialektycznie traktował tonację c-moll, w której osadził i fortepianową Sonatę patetyczną, i wspomnianą V Symfonię – z motywem losu.

Krzysztof Penderecki znany był z cytowania w dramaturgii swych utworów muzyki innej, znanej i nacechowanej symbolicznie. Dwie bowiem idee, jak pisał Mieczysław Tomaszewski, przenikały jego postawę i świadomość: syntezy języka muzycznego oraz tworzenia w dźwiękach metafory. „Już od dawna myślę o konieczności zbudowania arki” – znacząco powtarzał kompozytor. W II Symfonii przywołał krótki (zaledwie czterodźwiękowy) motyw z najsłynniejszej kolędy – Cicha noc, co sprawiło dookreślenie jej mianem Wigilijnej. Znać w tym dziele – skomponowanym na zamówienie Zubina Mehty i jemu dedykowanym – fascynację Pendereckiego symfoniką Brucknera, Sibeliusa, Czajkowskiego czy Szostakowicza i estetyką późnego romantyzmu. II Symfonię (pierwotnie miała być kilkuczęściowym cyklem) charakteryzowano w kategoriach monumentalnego poematu symfonicznego o rysach heroicznych, a zarazem liryczno-intymnych lub symfonicznej poruszającej fantazji. I opisywano jako dramat w trzech aktach – odsłonach: heroicznej walki (ekspozycja z trzema tematami), tragicznego załamania (przetworzenie) i potężnego triumfu (repryza z uobecnieniem się tematu czwartego, nazwanego „polskim”). II Symfonię Wigilijną, prawykonaną 1 maja 1980 roku w Nowym Jorku przez nowojorskich filharmoników pod batutą Mehty, zinterpretowano jako akt odwagi Pendereckiego, „otwierającego za sobą drzwi”, który wcześniej utrwalił w kulturze oblicze koryfeusza awangardy. „W symfoniach można poznać moją prawdziwą twarz” – wyjawił artysta, dodając: „symfonia jest niczym powieść epicka”. A dźwięki – nuty dla Drugiej stawiał w partyturze w czasie Bożego Narodzenia…

Alexander HUMALA - dyrygent, który wyróżnia się ekspresją gestyczną i głęboką muzykalnością. Ukończył studia na wydziale dyrygentury chóralnej na Białoruskiej Państwowej Akademii Muzycznej oraz na wydziale dyrygentury symfonicznej w Konserwatorium w Rotterdamie. Doskonaląc swój warsztat, uczestniczył w mistrzowskich kursach prowadzonych przez takich dyrygentów, jak Colin Metters, Jurij Simonow, Marin Alsop czy Jorma Panula. Udział w prestiżowych kursach mistrzowskich pozwolił mu na dalszy rozwój zawodowy. Pracował z Péterem Eötvösem na Lucerne Festival Academy, z Neeme i Paavo Järvi na Letnim Festiwalu w Pärnu oraz współpracował ze Szkocką Orkiestrą Kameralną i London Sinfonietta na Międzynarodowym Festiwalu St Magnus na Orkadach.

Caleb BORICK – rozpoczął międzynarodową karierę pianistyczną po zdobyciu pierwszej nagrody, nagrody publiczności i nagród specjalnych za muzykę kameralną i współczesną na Konkursie Beethovena Telekom w 2023 r. w Bonn w Niemczech. Zdobywszy uznanie krytyków, m. in. General-Anzeiger Bonn za „krystalicznie czystą” i „niezwykle namiętną” grę, występował jako solista z wieloma orkiestrami, w tym Deutsches Symphonie Orchester Berlin, Beethoven Orchester Bonn, Charleston Symphony Orchestra i South Carolina Philharmonic.

Wystąpił w programie The Midday z Normanem Gillilandem w WPR i From The Top w NPR, a także brał udział w licznych festiwalach muzycznych, w tym Southeastern Piano Festival, International Institute for Young Musicians, Green Lake Festival of Music, Cliburn Junior Festival i MusicFest Perugia.
fot. Norbert Ittermann