Wykonawcy:

Koncert z okazji Dnia Papieskiego

Orkiestra i Chór Filharmonii Kosowskiej

Wojciech Czepiel – dyrygent

Joanna Konarzewska – skrzypce

Adelina Paloja – sopran

Ivana Hoxha – mezzosopran

Piotr Kalina – tenor

Arkadiusz Jakus – bas

Repertuar:

Krzysztof Penderecki – Ciaccona z Polskiego Requiem 

Fahri Beqiri – Poemat symfoniczny Scanderberg

Karol Szymanowski – I Koncert skrzypcowy op. 35

***

Mendi Mengjiqi – Oratorium Homagium Matri Teresiae

Pochodzący z kosowskiej Mitrowicy F. Beqiri poświęcił swój inspirowany XIX-wieczną tradycją programową poemat symfoniczny Skënderbeu pamięci albańskiego bohatera Skanderbega. Monumentalnym, heroicznym poematem Beqiri udowodnił, że możliwe jest połączenie zdobyczy muzyki zachodniej z elementami narodowej kultury bałkańskiej, wskazując tym drogę kolejnym pokoleniom kosowskich twórców. 

Wojenna zawierucha sprawiła, że w 1916 roku swój I Koncert skrzypcowy K. Szymanowski pisał w odcięciu od świata. Impulsem do powstania dzieła we współpracy ze skrzypkiem P. Kochańskim, był wiersz T. Micińskiego. Wojna i wybuch rewolucji opóźniły premierę koncertu, która odbyła się dopiero w 1922 roku w Warszawie. Jako solista wystąpił J. Ozimiński, a dwa lata później w Nowym Jorku I Koncert wykonał Kochański. 

Polskie Requiem K. Pendereckiego także powstawało w trudnym dla Polski czasie. Początki dzieła sięgają stanu wojennego, ale od premiery w 1984 roku przeszło ono wiele modyfikacji. Wchodząca w jego skład Ciaccona powstała w hołdzie dla zmarłego papieża Jana Pawła II. Wybierając formę chaconne, Penderecki nawiązał do muzyki barokowej i twórczości J.S. Bacha. Premiera Ciaccony odbyła się w 2005 roku we Wrocławiu, pod batutą autora.   

Uczniem Pendereckiego w Krakowie był kosowski artysta M. Mengjiqi, twórca oratorium Homagium Matri Teresiae, poświęconego działalności Matki Teresy z Kalkuty. Premiera skomponowanego w 1999 roku utworu odbyła się w 2001 roku w Krakowie, dyrygował W. Czepiel. W 2025 Homagium Matri Teresiae również pod jego batutą po raz pierwszy wykonano w Prisztinie i w Skopje, rodzinnej miejscowości Matki Teresy. 

Dorota Staszkiewicz

ORKIESTRA FILHARMONII KOSOWSKIEJ

Filharmonia Kosowska została założona w 2000 roku z inicjatywy wybitnych kosowskich muzyków, po zakończeniu wojny w Kosowie. Początkowo działała jako zespół smyczkowy, a następnie przekształciła się w orkiestrę kameralną.

Filharmonia Kosowska kontynuuje tradycję dawnej Orkiestry Symfonicznej Radia i Telewizji w Prisztinie, założonej w 1975 roku, której działalność została brutalnie przerwana przez reżim Slobodana Miloševicia w 1990 roku.

Instytucja organizuje liczne koncerty symfoniczne i operowe w ramach corocznych sezonów artystycznych. Programy tych sezonów obejmują dzieła kompozytorów z całego świata, a także twórców kosowskich i albańskich, reprezentujących różnorodne nurty stylistyczne. Wśród solistów występujących z Filharmonią Kosowską znaleźli się m.in. Pavel Vernikov (skrzypce), Kevin Kenner (fortepian), Inva Mula (sopran), Tedi Papavrami (skrzypce), Sihana Badivuku (skrzypce), Ermonela Jaho (sopran), Petrit Çeku (gitara), Kian Soltani (wiolonczela), Sergei Nakariakov (trąbka), Giovanni Bellucci (fortepian) oraz Andrea Griminelli (flet).

Z Filharmonią Kosowską współpracowali również dyrygenci, tacy jak Maxim Vengerov, Stefan Vladar, Nayden Todorov, Bahri Çela, Pavle Deshpali, Boian Videnoff, Pier Giorgio Morandi, Antonello Allemandi, Toshio Yanagisawa i Antoine Marguier, a także inni artyści.

3 września 2016 roku Chór i Orkiestra Filharmonii Kosowskiej wystąpiły podczas koncertu zorganizowanego w Watykanie na cześć Matki Teresy, w przeddzień jej kanonizacji. Na przestrzeni lat orkiestra koncertowała na wielu prestiżowych scenach i w miejscach o szczególnym znaczeniu historycznym, m.in. w Wielkiej Sali Casino Bern (Berno, Szwajcaria, 2025), w Centrum Kultury Belém (Lizbona, Portugalia, 2023), w katedrze Saint-Louis des Invalides (Paryż, Francja, 2019) oraz w Bazylice św. Pawła za Murami (Rzym, Włochy, 2016). Poza regularnym sezonem artystycznym orkiestra odbywała tournée w Turcji, Bułgarii, Macedonii Północnej, Albanii oraz Japonii.

fot. Arben Llapashtica

CHÓR FILHARMONII KOSOWSKIEJ – profesjonalny zespół liczący 50 śpiewaków, kontynuujący tradycję Chóru Zawodowego Radia i Telewizji w Prisztinie, znanego w latach 80. pod kierownictwem dyrygenta Rafeta Rudiego. Działalność chóru została przerwana w 1990 roku, gdy Radio i Telewizja w Prisztinie, podobnie jak inne instytucje w Kosowie, zostały przejęte przez reżim serbski. Po reaktywacji w 2003 roku, już jako część Filharmonii Kosowskiej, chór ugruntował swoją pozycję jako jeden z czołowych zespołów wokalnych w regionie.

Repertuar chóru, skupiony wokół wielkich dzieł chóralnych epoki baroku i romantyzmu, obejmuje również muzykę współczesną (m.in. twórczość A. Pärta, E. Whitacre’a, O. Gjeilo, Ē. Ešenvaldsa, V. Tormisa). Dzięki zaangażowaniu dyrygenta i kompozytora Rafeta Rudiego chór zajmuje się także odkrywaniem, rekonstrukcją i adaptacją dawnej literatury chóralnej twórców związanych z terenami dzisiejszego Kosowa. Dzięki tym działaniom dzieła Gjergja Danusha Llapacaja, Jana Kukuzelego oraz Niketë Dardaniego po raz pierwszy weszły do stałego repertuaru chóralnego kraju. W ostatnich latach w repertuarze chóru znalazły się także msze i oratoria W. A. Mozarta, G. Verdiego, C. Orffa, C. Monteverdiego, J. S. Bacha, A. Vivaldiego, L. van Beethovena i J. Haydna. Chór wykonuje również nowe utwory, powstające głównie na jego zamówienie, autorstwa kompozytorów kosowskich.

Chór Filharmonii Kosowskiej występował w wielu znaczących salach koncertowych i obiektach o szczególnym znaczeniu historycznym, m.in. w Sali Koncertowej Filharmonii Słoweńskiej im. Marjana Koziny (Lublana, Słowenia, 2024), sali koncertowej Megaron w Salonikach (Grecja, 2024), Sali Akademickiej Konserwatorium Santa Cecilia (Rzym, Włochy, 2024), Centrum Kultury Belém (Lizbona, Portugalia, 2023), katedrze Saint-Louis des Invalides (Paryż, Francja, 2019), teatrze White Rock (Hastings, Wielka Brytania, 2018), Bazylice św. Pawła za Murami (Rzym, Włochy, 2016), amfiteatrze w Durrës (Albania, 2015) oraz Bazylice Eufrazjańskiej w Poreczu (Chorwacja, 2007). Chór współpracował również z dyrygentami gościnnymi, takimi jak Marko Vatovec i Damijan Močnik (Słowenia), Marcio da Silva (Brazylia/Wielka Brytania), Fernando Briones (Hiszpania), Ko Matsushita i Toshio Yanagisawa (Japonia), Ēriks Ešenvalds (Łotwa) oraz Sieva Borzak (Włochy). Swoją działalnością chór nieprzerwanie rozwija tradycję śpiewu chóralnego w Kosowie, obecną w tym kraju od 1945 roku.

fot. Arben Llapashtica

Wojciech CZEPIEL - naukę gry na skrzypcach rozpoczął w piątym roku życia u swojego ojca Stanisława. W wieku 15 lat, wraz z orkiestrą Krakowskiego Liceum Muzycznego All Antico kierowaną przez Antoniego Cofalika, zdobył w 1974 roku I nagrodę i złoty medal na Międzynarodowym Spotkaniu Młodych Orkiestr im. Herberta von Karajana w Berlinie Zachodnim. Tam również miał możliwość zagrać próby i koncert pod batutą samego Herberta von Karajana.

W 1976 roku jako uczeń Antoniego Cofalika zajął IV miejsce w Ogólnopolskim Konkursie Skrzypcowym im. Zdzisława Jahnkego w Poznaniu, a rok później wziął udział w Międzynarodowym Konkursie Skrzypcowym im. Henryka Wieniawskiego (uczestniczył w dwóch etapach).

Studia w klasie skrzypiec Kai Danczowskiej łączył z dyrygenturą u Krzysztofa Missony, nauką kompozycji i instrumentacji u Tadeusza Machla oraz technik kompozytorskich u Bogusława Schaeffera. W 1984 roku ukończył studia dyrygenckie w Akademii Muzycznej w Krakowie (dyplom z wyróżnieniem).

Jako dyrygent zadebiutował w 1981 roku, prowadząc orkiestrę kameralną krakowskiej Akademii Muzycznej. W latach 1982–1984 był asystentem dyrygenta i koncertmistrzem Orkiestry Filharmonii Krakowskiej. Od 1984 do 1986 roku pracował jako dyrektor artystyczny Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku, a następnie w latach 1986–1990 jako dyrygent Warszawskiej Opery Kameralnej. Od 1990 do 1991 roku zajmował stanowisko drugiego dyrygenta Filharmonii im. Artura Rubinsteina w Łodzi, zaś w latach 1991–1994 był wicedyrektorem i dyrygentem Polskiej Orkiestry Radiowej w Warszawie. Od 1997 do 2006 roku prowadził Orkiestrę Symfoniczną Akademii Muzycznej w Krakowie, podnosząc wysoko jej poziom artystyczny. Przez trzynaście lat (2000–2013) pełnił również funkcję dyrektora artystycznego i dyrygenta Orkiestry Filharmonicznej w Bejrucie.

Współpracuje z orkiestrami i operami w kraju i za granicą. Dyrygował między innymi orkiestrami Polskiego Radia w Katowicach, Krakowie i Warszawie, Orkiestrą Teatru Bolszoj z Moskwy na festiwalu w Abu Zabi oraz orkiestrami filharmonii w Katarze, Hanoi, Ho Chi Minh, Kosowie, Ploiești, Craiovie, Görlitz, Damaszku, Krakowie, Wrocławiu, Łodzi, Poznaniu, Szczecinie, Bydgoszczy, Wałbrzychu, Rzeszowie, Olsztynie, Białymstoku, Opolu, Koszalinie i Kaliszu. Prowadził także spektakle w Operze w Saint-Étienne i w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie. Współpracował również z orkiestrami kameralnymi w Żylinie i we Lwowie, z Orkiestrą Leopoldinum, Sinfoniettą Cracovia i Polską Filharmonią Kameralną (koncerty w Gdańsku oraz tournée w Holandii i Niemczech).

W jego działalności dyrygenckiej oprócz występów na prestiżowych festiwalach – takich jak Dresdner Festspiele, Beethoven Festspiele, Warszawska Jesień, festiwale w Bratysławie, Palermo, Abu Zabi i Cannes oraz Carinthischer Sommer – ważne miejsce zajmują także nagrania: zarówno archiwalne dla Polskiego Radia, jak i płytowe dla wytwórni: Denon, Polskie Nagrania, DUX, Europa Musica, Arts, Polmusic, Pro Musica Camerata, Deutsche Welle, Warszawska Fundacja Muzyczna.

W maju 2012 roku został odznaczony przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Wśród jego kompozycji wymienić można m.in.: Kwartet smyczkowy, Sonatę na skrzypce solo, kadencje do III Koncertu skrzypcowego W. A. Mozarta, 24 duety skrzypcowe (opublikowane przez PWM), 3 mazurki na fortepian, Sonatę fortepianową, Pieśni na głos z fortepianem, Partitę na 18 instrumentów oraz utwory na orkiestrę: Sequenza I, Sequenza II, Noveletta, Studium Pieniny 2016.

Joanna KONARZEWSKA – absolwentka Akademii Muzycznej (obecnie im. K. Pendereckiego) w Krakowie oraz Syddansk Musikkonservatorium og Skuespillerskole w Odense.

W latach 2009–2014 była koncertmistrzynią Orkiestry Symfonicznej Polskiej Filharmonii Bałtyckiej. Od 2014 roku jest koncertmistrzynią Orkiestry Filharmonii im. K. Szymanowskiego w Krakowie. Jest także gościnną koncertmistrzynią Orkiestry Akademii Beethovenowskiej.

Laureatka konkursów muzyki kameralnej i skrzypcowej, m.in. I Ogólnopolskiego Konkursu Młodych Skrzypków im. Eugenii Umińskiej w 2005 roku w Poznaniu, X Konkursu Skrzypcowego im. Karola Lipińskiego i Henryka Wieniawskiego w 2006 roku w Lublinie, I Ogólnopolskiego Konkursu Instrumentalistów Smyczkowych w 2006 roku w Krakowie. W 2008 roku otrzymała nagrodę dla najlepszego instrumentalisty smyczkowego podczas ISA, objętego programem Wiedeń – Praga – Budapeszt. W 2014 roku wygrała Den Danske Strygerkonkurrence.

Brała udział w licznych kursach mistrzowskich instrumentalistyki solowej, kameralnej i orkiestrowej, m.in. Australian International Summer Orchestra Institute w Tasmanii, Internationale Sommerakademie w Semmering w Austrii oraz kursach w Łańcucie, Żaganiu i Kołobrzegu. Miała okazję pracować pod kierunkiem takich pedagogów, jak Jadwiga Kaliszewska, Milan Vitek, Ernst Kovacic, Thomas Furi, Marcin Baranowski, Konstanty Andrzej Kulka, Krzysztof Śmietana.

Była stypendystką Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Małopolskiej Fundacji Stypendialnej Sapere Auso. W 2012 i 2013 roku nominowana była do nagrody kulturalnej miasta Gdańsk.

Jako solistka i koncertmistrzyni współpracowała z takimi orkiestrami, jak: Odense Symfoniorkester, Aarhus Symfoniorkester, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, Orkiestra Filharmonii Krakowskiej, Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku, Orkiestra Akademii Beethovenowskiej, Polska Filharmonia Kameralna Sopot, Elbląska Orkiestra Kameralna.

fot. K. Schubert

Adelina PALOJA – jest jedną z najwybitniejszych sopranistek pochodzących z Kosowa, mającą bogaty dorobek artystyczny jako solistka zarówno na scenach krajowych, jak i międzynarodowych. Swoją muzyczną drogę rozpoczęła w wieku sześciu lat od nauki gry na fortepianie, by następnie w pełni poświęcić się sztuce śpiewu solowego.

Ukończyła z wyróżnieniem studia wokalne na Wydziale Sztuk Uniwersytetu w Prisztinie, a następnie pogłębiała swoje umiejętności na Uniwersytecie im. Świętych Cyryla i Metodego w Skopje (Macedonia Północna). W tym okresie zdobyła liczne nagrody w konkursach śpiewu lirycznego. W 2009 roku została członkinią Filharmonii Kosowskiej, z którą regularnie występuje jako solistka podczas koncertów tej prestiżowej instytucji.

Jest również absolwentką Akademii Bel Canto we Włoszech, specjalizując się w technice wokalnej i interpretacji bel canta. Kształciła się także w Accademia-Filarmonica Ettore Pozzoli pod kierunkiem maestry Carmen Santoro oraz światowej sławy artystów operowych, takich jak G. Kunde, P. Bordogna, G. Tangucci, E. Palacio i C. Remigio.

Jako solistka występowała m.in. z Orkiestrą Filharmonii Kosowskiej, Orkiestrą Symfoniczną Albańskiego Radia i Telewizji (RTSH), Orkiestrą Symfoniczną w Szkodrze, Orkiestrą Teatru Narodowego Opery i Baletu w Tiranie oraz Orkiestrą Filharmonii Ettore Pozzoli. Ostatnio wystąpiła podczas dwóch ważnych koncertów – w Watykanie oraz w Panteonie w Rzymie, jednych z najważniejszych obiektów dziedzictwa kulturowego Włoch – wraz z Międzynarodowym Chórem Operowym i Orchestra Sinfonica Romana.

Bardzo ważnym momentem w jej karierze był udział w pierwszej w historii Kosowa inscenizacji pierwszej opery albańskiej, Goca e Kaçanikut Raufa Dhomiego. Spektakl został wystawiony w lutym 2024 roku przez nowo utworzoną Operę Kosowską – 52 lata po skomponowaniu dzieła. Adelina Paloja wcieliła się w główną rolę Pafiki. Reprezentowała również Kosowo wraz z Kwartetem Smyczkowym Filharmonii Kosowskiej na EXPO 2025 w Osace (Japonia).

Ivana HOXHA – urodzona w Tiranie, już w młodym wieku odkryła swoją pasję do muzyki, która naturalnie poprowadziła ją w stronę opery. Ukończyła studia wokalne na Uniwersytecie Sztuk w Tiranie pod kierunkiem Emy Kanci, obierając drogę artystycznego rozwoju jako mezzosopranistka.

W trakcie studiów zdobyła szereg znaczących wyróżnień, w tym I nagrodę na ogólnokrajowym konkursie „Jorgjie Truja” w Tiranie, Grand Prix na konkursie „Ars Kosova” w Prisztinie oraz II nagrodę na międzynarodowym konkursie „Songs of the Earth” w Tiranie.

Sceniczną karierę rozpoczęła jeszcze w czasie studiów, dołączając do zespołu Teatru Narodowego Opery i Baletu w Tiranie. Debiut w partii Cherubina w Weselu Figara W. A. Mozarta otworzył jej drogę do kolejnych znaczących ról, m.in. tytułowej w Carmen G. Bizeta, Ciotki Księżnej w Siostrze Angelice i Zity w Gianni Schicchi G. Pucciniego, Maddaleny w Rigoletcie i Azuceny w Trubadurze G. Verdiego, Romea w I Capuleti e i Montecchi V. Belliniego, Suzuki w Madame Butterfly G. Pucciniego, Ulriki w Balu maskowym oraz Amneris w Aidzie G. Verdiego. Występowała również jako solistka w Mszy żałobnej G. Verdiego oraz w Requiem W. A. Mozarta.

Obecnie, jako czołowa solistka Teatru Narodowego Opery i Baletu w Tiranie, konsekwentnie rozwija swoją artystyczną karierę, zyskując uznanie jako jeden z najbardziej wyrazistych i cenionych głosów operowych Albanii.

Piotr KALINA – tenor. Pochodzi z Krakowa. Solista Teatru Wielkiego im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu. Występował na scenach i w salach koncertowych, takich jak: Teatr Wielki – Opera Narodowa, Hessisches Staatstheater Wiesbaden, Opera Wrocławska, Filharmonia Berlińska, NOSPR, Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego, Filharmonia Narodowa, Studio Koncertowe Polskiego Radia, Filharmonia Kosowska, Filharmonia Republiki Macedonii Północnej, Centrum Spotkania Kultur w Lublinie.

Wykonywał dzieła operowe, takie jak: S. Moniuszko Straszny dwór (Stefan), Jawnuta (Stach); G. Donizetti Lucia di Lammermoor (Edgardo, Arturo); G. Verdi La Traviata (Alfredo), Simon Boccanegra (Gabriele Adorno), Rigoletto (Duca di Mantova); G. Puccini La Bohème (Rodolfo), Manon Lescaut (Edmondo), Z. Krauze Ślub (Władzio); W. Stępień Czarne lustro (Inkwizytor); S. Rzepiela Demeter (Hades). Wykonywał także dzieła oratoryjne i kantatowe, m.in. W. A. Mozart Requiem, A. Bruckner Te Deum, J. Haydn Stworzenie świata, S. Moniuszko Sonety krymskie i inne. Pojawiał się również na kanale OperaVision w transmisjach online.

Współpracował z dyrygentami, takimi jak: Marco Guidarini, Lawrence Foster, Jacek Kaspszyk, Łukasz Borowicz, Andriy Yurkevych, Rafał Kłoczko, Szymon Bywalec, Jakub Chrenowicz, Tomasz Tokarczyk, Piotr Sułkowski, Sławomir Chrzanowski, Katarzyna Tomala-Jedynak, oraz reżyserami: David Pountney, Thaddeus Strassberger, Gerard Jones, Ilaria Lanzino, Barbara Wiśniewska, Włodzimierz Nurkowski, Hanna Marasz-Fiugajska, Krzysztof Cicheński.

Uczestniczył w wielu kursach mistrzowskich, m.in. prowadzonych przez: Piotra Beczałę, Mariusza Kwietnia, Izabelę Kłosińską, Ewę Iżykowską, Marcela Boone’a, Teru Yoshiharę, Anatola Gousseva.

W wolnym czasie gra w fabularne gry komputerowe, improwizuje przepisy kulinarne oraz dba o dobrobyt swoich dwóch kotów.

fot. Katarzyna Przybyła Vdzia Fotografie

Arkadiusz JAKUS - ukończył studia w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi pod kierunkiem Włodzimierza Zalewskiego i Ziemowita Wojtczaka. Następnie kontynuował naukę u Kammersängera Andrzeja Saciuka. Dwukrotnie otrzymał stypendium im. Elisabeth Luxtion.

W latach 2019–2023 był solistą Teatru Wielkiego w Łodzi, gdzie zadebiutował partią Don Basilia w Cyruliku sewilskim G. Rossiniego pod batutą maestro Tadeusza Kozłowskiego.

W 2021 roku śpiewał partie Pustelnika i Samiela w Wolnym strzelcu Carla Marii von Webera w Operze Wrocławskiej pod dyrekcją Łukasza Borowicza.

Wykonywał również partie Don Bartola (Wesele Figara W. A. Mozarta), Sarastra (Czarodziejski flet W. A. Mozarta), Il Re i Ramfisa (Aida G. Verdiego) oraz Gremina (Eugeniusz Oniegin P. I. Czajkowskiego).

Od 2019 roku brał udział w licznych konkursach wokalnych, zdobywając m.in. nagrodę dla najlepszego basa na IV Międzynarodowym Konkursie Śpiewu Operowego im. Adama Didura w Bytomiu, III miejsce na Ogólnopolskim Konkursie Wokalnym im. Krystyny Jamroz w Busku-Zdroju oraz nagrodę specjalną na Międzynarodowym Konkursie im. Jana Kiepury w Krynicy.

Uczestniczył także w wielu kursach mistrzowskich prowadzonych przez Robertę Alexander, Sergeia Leiferkusa, Beatę Redo-Dobber oraz Bogdana Makala.

Występował na licznych koncertach w Niemczech i innych krajach, m.in. z Filharmonikami Monachijskimi w Gasteig w Monachium oraz z Filharmonią Świętokrzyską. Koncertował również w Tonhalle Düsseldorf, Die Glocke w Bremie, a także na Festiwalu Operowo-Operetkowym w Kołobrzegu, Festiwalu Lilienthala i Festiwalu w Bad Hersfeld.

Współpracował z dyrygentami: Peterem Leonardem, Tadeuszem Kozłowskim, Bassemem Akiki, Vladimirem Kiradjievem, Łukaszem Borowiczem, Michałem Janiakiem i Marcinem Wernerem.

Od września 2023 roku jest członkiem zespołu Pfalztheater w Kaiserslautern. Posługuje się językiem polskim, angielskim i niemieckim.

fot. Joanna Miklaszewska-Sierakowska

Współpraca: