Wykonawcy:

Inauguracja 82. Sezonu Artystycznego
Zakończenie festiwalu

Orkiestra i Chór Filharmonii Krakowskiej

Michał Klauza – dyrygent

Ewa Tracz – sopran
Lidia Sosnowska - sopran

Urszula Kryger  - alt

Łukasz Goliński - baryton

Repertuar:

Karol Szymanowski - Litania do Marii Panny op. 59 na sopran, chór żeński i orkiestrę  

Karol Szymanowski - Stabat Mater op. 53 na sopran, alt, baryton, chór mieszany i orkiestrę 

***

Antonín Dvořák - IX Symfonia e-moll op. 95 Z Nowego Świata

Nowe światy: Szymanowski i Dvořák 

Szymanowski. Piękno w kulcie Maryjnym 

To „najgłębsza, najbardziej skupiona rzecz moja” – tak o Litanii do Marii Panny op. 59 na sopran, chór żeński i orkiestrę wypowiedział się Karol Szymanowski (1882-1937). W utworze sięgnął po tekst zmarłego przedwcześnie Jerzego Lieberta (1904-1931), poety zaprzyjaźnionego z Jarosławem Iwaszkiewiczem, przedstawiciela grupy literackiej „Skamander”. Do wyboru tej poezji namówiła Szymanowskiego Anna Iwaszkiewiczowa. Kompozytor opracował dwie z siedmiu strof: stąd dookreślenie kompozycji – Dwa fragmenty. Partytura Litanii ukończona została w roku 1933. W muzyce usłyszeć można idiom franciszkański semplice e divoto (‘z prostotą i nabożnie’). W pierwszym fragmencie – Dwunastodźwięczna cytaro – odzywa się pamięć tak zmysłowego bel canto, jak i średniowiecznego organum oraz recytatywnego tonu wyróżniającego litanię kościelną. Fragment drugi – Jak krzak skarlały… jest moja wiara – odsyła ku renesansowej polifonii, a zarazem do barokowego lamentu. Szymanowski pozostawia w nim jedynie orkiestrę i głos, samotnie proszący w związku ze „skarlałą wiarą”: „O, pozwól jej rosnąć, Panno wysoka, ku niebu dalej!” Prawykonanie dzieła miało miejsce w Filharmonii Warszawskiej 13 października 1933 roku pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga, z udziałem siostry kompozytora – Stanisławy Korwin-Szymanowskiej. 

Kantata Stabat Mater op. 53 na sopran, alt, baryton, chór mieszany i orkiestrę (ukończona w roku 1926) przeszła meandryczną drogę powstania: od impulsu danego przez księżnę de Polignac, poprzez pomysł napisania „chłopskiego rekwiem”, do zamówienia warszawskiego mecenasa sztuki Bronisława Krystalla na skomponowanie requiem poświęconego pamięci jego zmarłej żony, skrzypaczki Izabelli. W kontekst powstawania utworu wpisała się osobisty dramat kompozytora: tragiczna śmierć ukochanej siostrzenicy Alusi. Idea mszy za zmarłych wyewoluowała więc w kierunku obrazu Mater Dolorosa pod krzyżem. Chcąc uczynić przeżycie religijne bardziej bezpośrednim, Szymanowski sięgnął po polski przekład średniowiecznej sekwencji autorstwa Józefa Jankowskiego. W muzyce spotykają się archaiczne zwroty chorału gregoriańskiego z frazami polskich pieśni religijnych, jak Gorzkie żale. Sześć ogniw współtworzy tu, jak w opowieści pasyjnej, poruszającą historię Matki cierpiącej pod krzyżem. Premiera Stabat Mater odbyła się 11 stycznia 1929 roku w Filharmonii Warszawskiej, pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga, z solistami Stanisławą Korwin-Szymanowską, Haliną Leską i Eugeniuszem Mossakowskim. I Litania, i Stabat Mater wpisują się w liryczny – piękny i wzruszający kult Maryjny. Wystarczy posłuchać Spraw, niech płaczę z Tobą razem… 

Dvořák. Ameryka, Ameryka… w czeskim wydaniu  

Jedna z najsłynniejszych romantycznych symfonii powstała w czasie trzyletniego pobytu Antonína Dvořáka (1841-1904) w Stanach Zjednoczonych. W listopadzie 1892 roku kompozytor objął stanowisko dyrektora konserwatorium w Nowym Jorku. IX Symfonię e-moll „Z Nowego Świata” op. 95, bo o niej mowa, wykonano po raz pierwszy 16 grudnia 1893 roku w Carnegie Hall; Orkiestrą Nowojorskiej Filharmonii, która była stroną zamawiającą utwór, dyrygował Anton Seidl. Styl Dvořáka wyróżniają urokliwe tematy-melodie, witalne rytmy o charakterze tanecznym czy logika formy. IX Symfonia nie jest utworem programowym, ale źródłem inspiracji dla jej części drugiej, Largo – naznaczonej nostalgiczną intonacją rożka angielskiego – mógł być epicki poemat Pieśń o Hajawacie (1855) Henry’ego Wadswortha Longfellowa, romantycznego „króla poezji amerykańskiej”. Muzyka zdaje się obrazować scenę śmierci Minnehahy, ukochanej indiańskiego legendarnego wodza. W rękopisie ta część miała tytuł Pogrzeb w lesie. Z kolei poetyckim podtekstem dla żywiołowego Scherza miało być święto Indian i ich rytualny taniec. Barwna narracja dźwiękowa w Symfonii z Nowego Świata ukazuje tak osobowość amerykańskiej metropolii – Nowego Jorku (Kultura), jak i przestrzenie rozległych prerii (Natura). Muzyka podszyta została i negro spirituals, i tańcami indiańskimi, które brzmią po czesku lub słowiańsku. Dvořák zaznaczał, że kto ma nosa, wyczuje w IX Symfonii – Amerykę. Dodawał jednak znacząco (i nie bez nuty humoru), utrwalając wizerunek kompozytora narodowego, że jego Symfonia jest przede wszystkim… czeska.

Małgorzata Janicka-Słysz 

Michał KLAUZA - Dyrektor Artystyczny Orkiestry Polskiego Radia w Warszawie (2015- 2025), kierownik muzyczny Opery i Filharmonii Podlaskiej (2013–2015), II dyrygent Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia (2009–2015). Był dyrygentem i zastępcą dyrektora muzycznego Welsh National Opera w Cardiff (2004–2008), gdzie przygotował i poprowadził wiele spektakli należących do kanonu światowej literatury operowej.

W grudniu 2011 roku poprowadził w Narodowej Operze Ukrainy w Kijowie Króla Rogera Karola Szymanowskiego w wersji koncertowej, przygotowanego jako finałowe wydarzenie Zagranicznego Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. We wrześniu 2021 roku przygotował i poprowadził wraz z zespołami Opery Krakowskiej prapremierę opery Wanda Joanny Wnuk-Nazarowej. W 2019 roku w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej przygotował i pokierował muzycznie premierą wystawionej po raz pierwszy w Polsce operą Billy Budd Benjamina Brittena, a w roku 2023 na tejże scenie przygotował i dyrygował premierą Petera Grimesa tegoż kompozytora.

Występował z licznymi orkiestrami w kraju i za granicą. Koncertował we Francji, Niemczech, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Brazylii, Armenii, Korei Południowej i krajach Zatoki Perskiej. Współpracował z Operą Bałtycką, Operą Nova w Bydgoszczy, Teatrem Wielkim w Poznaniu, Operą Wrocławską, Operą Krakowską, Teatrem Wielkim - Operą Narodową w Warszawie (1998–2003).

W swoim dorobku artystycznym posiada szereg nagrań radiowych, telewizyjnych i streamingowych. Z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia w Katowicach dokonał pierwszej studyjnej rejestracji operetki Loteria na mężów Karola Szymanowskiego wydanej przez Polskie Radio i nominowanej do nagrody Fryderyk 2019. W dyskografii pod jego batutą znajduje się wiele albumów wydanych przez Agencję Muzyczną Polskiego Radia, DUX i inne wytwórnie płytowe, m.in. nagraną z Polską Orkiestrą Radiową operę Hagith Szymanowskiego (nagroda Fryderyk 2020 w kategorii: Album Roku, Muzyka Oratoryjna i Operowa), utwory symfoniczne Henryka Warsa, Msze Stanisława Moniuszki (nagroda Feniks 2020 Stowarzyszenia Wydawców Katolickich), operę Nędza uszczęśliwiona Macieja Kamieńskiego oraz płyty: Muzyka kompozytorów polskich XVIII i XIX wieku z Orkiestrą Polskiego Radia w Warszawie, Gubajdulina. Cisza i krzyż z Sinfonią Varsovią, Józef Zeidler – Nieszpory z Sinfoniettą Cracovią i Polskim Chórem Kameralnym (nominacja do nagrody Fryderyk 2021), Accordion Concertos z Chopin University Chamber Orchestra. W maju 2002 roku z zespołami Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie nagrał dla Polskiego Radia spektakl Król Roger Szymanowskiego, emitowany przez Międzynarodową Unię Radiową.

Dokonał szeregu nagrań muzyki do filmów m.in. do nagrodzonego IO Jerzego Skolimowskiego. Od 2016 do lutego 2022 roku był gościnnym dyrygentem Teatru Bolshoi w Moskwie, gdzie przygotował i poprowadził premiery Don Pasquale Gaetano Donizettiego oraz Idioty Mieczysława Weinberga; dyrygował także spektaklami: Eugeniusz Oniegin Piotra Czajkowskiego oraz Katarzyna Izmajłowa Dmitrija Szostakowicza. Współpracę zerwał po barbarzyńskim ataku reżimu putinowskiego na Ukrainę.

Od 2020 roku wykłada w Katedrze Dyrygentury Symfoniczno-Operowej UMFC w Warszawie.

Absolwent Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie dyrygentury symfoniczno-operowej Ryszarda Dudka oraz studiów podyplomowych w Konserwatorium im. Rimskiego-Korsakowa w Sankt Petersburgu w klasie Ilii Musina. Swoje umiejętności doskonalił na kursach mistrzowskich w Polsce, we Włoszech i w Holandii.

fot. P. Markowski

Ewa TRACZ – Absolwentka Accademia Teatro alla Scala w Mediolanie oraz studiów doktoranckich Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach w klasie śpiewu solowego Ewy Biegas. Uczestniczyła w Programie Kształcenia Młodych Talentów „Akademia Operowa” przy Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie. Laureatka I nagrody w Międzynarodowym Konkursie Wokalnym im. Imricha Godina „Iuventus Canti” (Słowacja, 2011), II lokaty w I Międzynarodowym Konkursie Wokalnym im. Andrzeja Hiolskiego w Kudowie-Zdroju (2012), I nagrody w III Konkursie Wokalnym im. Jana, Edwarda i Józefiny Reszków (Częstochowa, 2013), I miejsca w kategorii głosów żeńskich w XV Konkursie Sztuki Wokalnej im. Ady Sari w Nowym Sączu (2013), II lokaty w 9. Międzynarodowym Konkursie Wokalnym im. Klaudii Taev (Estonia, 2015), II nagrody w V Konkursie Wokalnym im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy (2015), II miejsca w 9. Międzynarodowym Konkursie Wokalnym im. Stanisława Moniuszki (2016), I nagrody w Międzynarodowym Konkursie Muzycznym im. Karola Szymanowskiego w Katowicach (2018).

Debiutowała tytułową rolą w operze Suor Angelica G. Pucciniego (2011) i partią Donny Anny w Don Giovannim W.A. Mozarta (2013) w Operze Śląskiej. Na deskach Opery Wrocławskiej występowała w roli tytułowej w Joannie d'Arc G. Verdiego (2014), a także w rolach mozartowskich jako Hrabina w Weselu Figara (2014), Pierwsza Dama w Czarodziejskim flecie (2015) i Fiordiligi w Così fan tutte (2015). Kreowała również partię Marianny w Kawalerze srebrnej róży R. Straussa (2014) i Ksenii w Borysie Godunowie M. Musorgskiego (2015). Na deskach mediolańskiej La Scali zadebiutowała partią Konstancji w Uprowadzeniu z seraju W.A. Mozarta (wersja opery dla dzieci w języku włoskim, 2016), śpiewała także rolę Wróżki w Śnie nocy letniej F. Mendelssohna-Bartholdy'ego (2017), matki Gertrudy w Jasiu i Małgosi E. Humperdincka (2017) i Anny w Nabucco G. Verdiego (2017). Na deskach Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie wystąpiła po raz pierwszy jako Micaela w Carmen G. Bizeta (2018) a później Ulana w Manru I.J. Paderewskiego (2018). Na scenie Polskiej Opery Królewskiej debiutowała partią Donny Anny w Don Giovannim W.A. Mozarta (2019). Dzięki współpracy z Warszawską Operą Kameralną podczas tournée w Japonii zaśpiewała po raz kolejny rolę Hrabiny w Weselu Figara W.A. Mozarta w Bunka Kaikan w Tokio (2019). W ramach koncertu inaugurującego działalność nowej siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach wykonała Tryptyk śląski W. Lutosławskiego (2015). Została też zaproszona jako wykonawczyni partii sopranu w XIV Symfonii D. Szostakowicza podczas inauguracji sezonu artystycznego NFM Orkiestry Leopoldinum (2017). Swoje umiejętności doskonaliła w ramach licznych kursów i warsztatów wokalnych prowadzonych przez wybitnych pedagogów i śpiewaków, wśród których można wyróżnić takie nazwiska, jak: Izabela Kłosińska, Matthias Rexroth, Umberto Finazzi, Eytan Pessen, Neil Shicoff, Matthias Rexroth, Doris Yarick-Cross, Wiesław Ochman, Helena Łazarska, Luciana D’Intino, Gregory Kunde, Eva Mei, Renato Bruson. Współpracowała z takimi dyrygentami, jak m.in.: Nello Santi, Marc Albrecht, Tadeusz Kozłowski, Michał Klauza, Joseph Swensen, David Coleman, Łukasz Borowicz, Rossen Milanov, Piotr Sułkowski, Keri-Lynn Wilson, Alexander Liebreich, Grzegorz Nowak, Marco Guidarini, Pietro Mianiti, Michele Gamba, Jan Wincenty Hawel, Adam Klocek, Andriy Yurkevych, Mirosław Jacek Błaszczyk, Massimiliano Caldi, Warcisław Kunc, Ewa Michnik, Maciej Tomasiewicz, Tadeusz Zathey, Tomasz Tokarczyk, José Ferreira Lobo. fot. Karpati & Zarewicz

Lidia SOSNOWSKA – absolwentka Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie w klasie Macieja Gallasa. Brała udział w kursach mistrzowskich m.in. z Mariuszem Kwietniem, Piotrem Beczałą i Teru Yoshihara. Wystąpiła jako Tatiana w Eugeniuszu Onieginie P. Czajkowskiego oraz Kleopatra w Juliuszu Cezarze G.F. Haendla. W 2018 roku wystąpiła na festiwalu „Muzyka w Starym Krakowie”, wykonując Pieśni kurpiowskie K. Szymanowskiego oraz pieśni F. Schuberta.

fot. K. Sosnowska

Urszula KRYGER jest jedną z najbardziej uznanych polskich śpiewaczek (mezzosopran). Absolwentka dwóch wydziałów Akademii Muzycznej w Łodzi: instrumentalnego w klasie fortepianu (1988) i wokalno-aktorskiego w klasie Jadwigi Pietraszkiewicz (1992). Studia wokalne kontynuowała pod kierunkiem Andrzeja Orłowicza w Kopenhadze.

Artystka laureatką wielu międzynarodowych konkursów muzycznych. Do jej największych sukcesów należą zwycięstwa w I Międzynarodowym Konkursie dla Młodych Wokalistów im. St. Moniuszki w Warszawie (1992), VI Międzynarodowym Konkursie Wokalnym im. J. Brahmsa w Hamburgu (1994) oraz 43. Międzynarodowym Konkursie Muzycznym ARD w Monachium (1994).

W 1995 roku wystąpiła w La Scali z recitalem pieśni Fryderyka Chopina. Rok później z wielkim sukcesem debiutowała na scenie Semper Oper w Dreźnie jako Angelina w operze Kopciuszek G. Rossiniego. Polska i międzynarodowa publiczność miała okazję często podziwiać jej kreacje w dziełach oratoryjnych wykonywanych pod batutą tak znakomitych mistrzów, jak: Jan Krenz, Jerzy Semkow, Rafael Frühbeck de Burgos, Sir Colin Davis, Armin Jordan.

Urszula Kryger szczególną uwagą obdarza muzykę kameralną – jej sztuka interpretacji pieśni łączy w sobie perfekcyjność z niezwykłą naturalnością. Doceniają to towarzyszący jej muzycy, wśród których znajdują się wybitni pianiści i instrumentaliści tacy jak, m.in.: Hartmut Höll, Charles Spencer, Melvyn Tan i Pascal Rogé, klarnecista Paul Meyer, Tokyo String Quartet, Petersen Quartet.

Dokonała wielu nagrań dla rozgłośni radiowych i firm fonograficznych m.in.: dla angielskich wytwórni Decca (Pieśni polskie Poulenca) i Hyperion (pieśni Chopina), niemieckiej CPO (ballady Löwego), polskiej DUX (duety rosyjskie – płyta nagrodzona Fryderykiem 2001, pieśni Moniuszki oraz pieśni Karłowicza i Szymanowskiego – płyta nagrodzona Fryderykiem 2002).

W roku 2003 ukazała się płyta z ariami Beethovena (BNL), a w roku 2004 kompletne wydanie Pieśni K. Szymanowskiego nagrane dla firmy Channel Classics nagrodzone Fryderykiem 2004 za najwybitniejsze nagranie muzyki polskiej. W 2012 roku nagrodzono Fryderykiem płytę Żeleński-Pieśni (DUX). W 2006 roku wyróżniona została nagrodą Fundacji im. K. Szymanowskiego za przemyślane i wysoce artystyczne interpretacje pieśni tegoż kompozytora.

Urszula Kryger jest również pedagogiem. Prowadzi liczne kursy mistrzowskie. Od ponad 10 lat jest wykładowcą łódzkiej Akademii Muzycznej. fot. Bartek Barczyk

Łukasz GOLIŃSKI – polski bas-baryton chwalony za „imponującą siłę głosu i psychologiczną głębię interpretacji” („Opernwelt”), zdobył międzynarodowe uznanie dzięki wybitnym kreacjom Scarpii w Tosce G. Pucciniego, Escamilla w Carmen G. Bizeta oraz tytułowej roli w Królu Rogerze K. Szymanowskiego z Accademia Nazionale di Santa Cecilia pod batutą Antonia Pappano, a także w Royal Swedish Opera oraz Oper Frankfurt.

Występował w Staatsoper Berlin oraz Royal Opera and Ballet w Londynie jako Najwyższy Kapłan Dagona w Samsonie i Dalili C. Saint-Saënsa. Zaśpiewał także partię Scarpii w Tosce G. Pucciniego w Oper Frankfurt, Tomskiego w Damie pikowej P. Czajkowskiego w Staatsoper Hamburg oraz Janusza w Halce S. Moniuszki w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej.

Ponadto, artysta występował na najważniejszych scenach operowych świata, w tym w Opernhaus Zürich, na festiwalu w Glyndebourne, w Dutch National Opera, Gran Teatre del Liceu oraz podczas Salzburger Festspiele. Jego szeroki repertuar obejmuje zarówno role dramatyczne, jak i liryczne: Orestesa w Elektrze R. Straussa, Escamilla w Carmen G. Bizeta, Giorgia Germonta w Traviacie G. Verdiego, Sharplessa w Madama Butterfly G. Pucciniego, Marcella w Cyganerii G. Pucciniego, Fotisa w Pasji według św. Mateusza (The Greek Passion) B. Martinů oraz Jochanaana w Salome R. Straussa.

Wśród ostatnich sukcesów Łukasza Golińskiego znajdują się powroty do Royal Opera and Ballet jako Orestes (Elektra), Marcello (Cyganeria) i Najwyższy Kapłan Dagona (Samson i Dalila), a także do Staatsoper Hamburg jako Giorgio Germont (Traviata). Wystąpił również jako Escamillo (Carmen) w Royal Opera and Ballet, Opernhaus Zürich, Staatsoper Berlin, New National Theatre Tokyo, Dutch National Opera, podczas festiwalu w Savonlinnie, w Opera Australia, na festiwalu w Glyndebourne oraz w Staatsoper Stuttgart; jako Giorgio Germont i Sharpless w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej. Zadebiutował w Royal Swedish Opera jako Jochanaan (Salome), w Gran Teatre del Liceu jako hrabia Tomski (Dama pikowa) oraz jako Orestes (Elektra) w Teatro di San Carlo. fot. Karpati & Zarewicz