Ludwig van Beethoven – VIII Symfonia F-dur op. 93

* * *
Gustav Mahler – Das Lied von der Erde

Koncert z przerwą, czas trwania 2 godz.

W 1812 roku Ludwig van Beethoven (1770–1827) wyjechał do Cieplic – czeskiego kurortu w cesarstwie Austro-Węgier. Tam napisał swój słynny list „Do nieśmiertelnej ukochanej” i tam ukończył VII Symfonię, rozpoczynając pracę nad kolejną – Ósmą F-dur op. 93, którą nazywał, nie bez odcienia humoru – „małą”. Usłyszeć w niej można zdrowo-ironiczne spojrzenie na symfoników-poprzedników – Josepha Haydna i Wolfganga Amadeusa Mozarta i styl klasycyzujący. VIII Symfonia ma postać tradycyjnego cyklu czteroczęściowego, muzykę którego przenika ton radości. Część druga, Allegro scherzando, odebrana została jako żartobliwy ukłon pod adresem Johanna Mälzla, wynalazcy metronomu. Początek tego ogniwa jest wdzięczną parodią metronomicznego tykania; odesłać też może do Haydnowskiej 101. Symfonii Zegarowej – jej części drugiej. Premiera dzieła odbyła się 27 lutego 1814 roku podczas koncertu w Redoutensaal w Wiedniu; dyrygował kompozytor, coraz bardziej pogrążający się w głuchocie. Kiedy Carl Czerny zapytał Beethovena, swego mistrza-nauczyciela, dlaczego VII Symfonię (którą wówczas także zagrano) publiczność przyjęła entuzjastycznie, a kolejną skwitowała jedynie lekkimi brawami, ten odpowiedział znacząco: „bo Ósma jest lepsza”.

W 1908 roku Gustav Mahler (1860–1911) skomponował Das Lied von der Erde (‘Pieśń o ziemi’) – swój najbardziej osobisty w wymowie utwór, który nazwał Symfonią. Przeznaczył ją na dwa głosy solowe – tenor i alt (lub baryton) i wielką orkiestrę symfoniczną. Sięgnął po teksty ze zbioru poezji Fletnia chińska z VIII wieku, w swobodnym tłumaczeniu Hansa Bethgego na niemiecki. Wybrał sześć wierszy i ułożył je w cykl o wędrówce duchowej człowieka: ramy tworzą tu Das Trinklied vom Jammer der Erde (‘Pijacka pieśń o smutku ziemi’) oraz Der Abschied (‘Pożegnanie’). W tej ostatniej pieśni doświadczamy czasu zatrzymanego: świat układa się do zimowego snu. Przesłanie cyklu jest wyraziste: tam-tam to symbol śmiertelności człowieka, a wiecznie odradzającą się Naturę reprezentują niemal mistyczne brzmienia harfy, mandoliny i czelesty, wyróżnione z orkiestrowego tutti. Pełna orkiestra występuje tylko w pieśniach obramowujących cykl; w pozostałych zasadą staje się kameralizowanie obsady. Komponowanie Pieśni o ziemi było dla Mahlera antidotum na traumatyczny rok 1907, kiedy stracił dziecko i musiał – w obliczu nasilających się nastrojów antysemickich zrezygnować z dyrektorowania Operze Wiedeńskiej; ponadto zdiagnozowano u niego chorobę serca. Stąd kluczowy w muzyce motyw przemijania zespolony, na zasadzie kontrastu, z zachwytem nad mądrością i wzniosłością Natury. Prawykonanie utworu odbyło się 20 listopada 1911 w Tonhalle w Monachium pod batutą Bruno Waltera, asystenta i przyjaciela kompozytora. Pół roku wcześniej Mahler zmarł, dlatego Symfonię odebrano w kategoriach testamentarycznych.

Sascha GOETZEL - w trakcie jedenastoletniej kadencji Dyrektora Artystycznego i Pierwszego Dyrygenta Orkiestry Filharmonicznej Borusan w Stambule, z którą występował na Festiwalu w Salzburgu, Hong Kong Arts Festival, BBC Proms w Londynie, w Royal Concertgebouw, Musikverein i Konzerthaus w Wiedniu, Théâtre des Champs-Elysées, przekształcił ją z mało znanej, prowincjonalnej orkiestry w zespół o międzynarodowej renomie.

Ester PAVLŮ – jedna z najbardziej obiecujących mezzosopranistek młodego pokolenia, zdobywająca uznanie publiczności i krytyków zarówno w kraju, jak i za granicą.

Studiowała w Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze pod kierunkiem Heleny Kaupovej. Brała udział w kursach mistrzowskich prowadzonych przez Aprile Millo, Petera Dvorský'ego, Evę Randovą, Božidara Nikolova, Gabrielę Beňačkovą i José Curę, a w ostatnich latach doskonaliła swoje umiejętności u Vladimíra Chmelo.

W bieżącym sezonie artystycznym dwukrotnie wcieliła się w postać Amneris w Aidzie G. Verdiego debiutując w tej roli w Teatrze Narodowym w Brnie oraz w Operze Królewskiej w Sztokholmie. Po powrocie ze Szwecji wystąpiła na gali w praskim Rudolfinum u boku Plácido Domingo. Zaśpiewa również we Fryburgu w Szwajcarii partię Obcej Księżniczki w operze Rusałka A. Dvořáka oraz w Teatrze Narodowym w Pradze tytułową rolę Carmen w operze G. Bizeta, a w marcu 2026 roku jako Kundry w nowej produkcji wagnerowskiego Parsifala. Poza repertuarem operowym wystąpi również w Requiem G. Verdiego z Orkiestrą Filharmonii Podkarpackiej pod dyrekcją Davida Giméneza Carrerasa oraz z Praską Orkiestrą Symfoniczną pod dyrekcją Tomáša Braunera, wykona także Wesendonck Lieder R. Wagnera z Państwową Orkiestrą Symfoniczną w Koszycach i Petrem Altrichterem, wystąpi w Królu Edypie I. Strawińskiego z Orkiestrą Symfoniczną Radia Praskiego pod dyrekcją Petra Popelki oraz na Festiwalu B. Smetany w Litomyšlu.

Do jej znaczących osiągnięć operowych w ostatnich sezonach należą role: Vlasty (Šárka L. Janáčka), Santuzzy (Cavalleria rusticana P. Mascaniego) i Feneny (Nabucco G. Verdiego) w Teatrze Narodowym w Pradze i Państwowej Operze w Pradze, Carmen (Carmen G. Bizeta) w Słowackim Teatrze Narodowym, Królowej Lodu (Schwanda the Bagpiper J. Weinbergera) w Theater an der Wien i w Grazu, Księżniczki Eboli (Don Carlos G. Verdiego), Carmen i Amneris w Łotewskiej Operze Narodowej w Rydze, Amneris w Litewskiej Operze Narodowej w Wilnie, Angeliny (Kopciuszek G. Rossiniego) w Operze Narodowej w Sofii, Obcej Księżniczki (Rusałka A. Dvořáka) w Słowackim Teatrze Narodowym w Bratysławie oraz Santuzzy w Bazylei. Poza repertuarem operowym, Ester Pavlů wykonuje również dzieła oratoryjne i wokalno-instrumentalne. Z Praską Orkiestrą Symfoniczną zaśpiewała VIII Symfonię G. Mahlera, Les nuits d’été H. Berlioza, z Praską Radiową Orkiestrą Symfoniczną zaprezentowała koncertowe wykonanie dramatu Tristana i Izoldy R. Wagnera zaś ze Słowacką Filharmonią III Symfonię G. Mahlera.

Występowała podczas wielu gal operowych, m.in. z José Curą na Węgrzech oraz z Plácido Domingo na Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Czeskim Krumlowie. W 2021 roku odbyła tournée po Wielkiej Brytanii z Praską Orkiestrą Symfoniczną prezentując III Symfonię G. Mahlera, a także wykonała recital ze słowackim pianistą Robertem Pechanecem w Kennedy Center w Waszyngtonie.

Dyskografia artystki obejmuje Dziennik zaginionego L. Janáčka (Zefka), Pieśni miłosne J.B. Foerstera, cykl pieśni A. Dvořáka z brytyjskim pianistą Charlesem Spencerem oraz nagranie nowej opery Davida Buckleya Oracle z BBC Concert Orchestra w Londynie.

 fot. Josef Rabara

Mickael SPADACCINI – belgijsko-włoski tenor, absolwent Konserwatorium Królewskiego w Liège w Belgii, gdzie studiował pod kierunkiem Nicolasa Christou. Technikę wokalną doskonalił pod okiem uznanych artystów, takich jak Carlo Bergonzi, Mirella Freni, Nicola Martinucci, Peter Dvorsky, Angelo Loforese, Silvano Carroli, Salvatore Fisichella i Nadine Denize, u których kontynuuje regularne studia.

W 2008 roku zadebiutował rolą Ismaele w Nabucco G. Verdiego u boku Dimitrija Theodossiou w Teatro Municipale de Reggio Emilia pod dyrekcją Michele Mariottiego, w inscenizacji zaprojektowanej przez Daniele Abaddo.

Od tego czasu artysta wystąpił w ponad 40 czołowych rolach w produkcjach operowych na całym świecie, w takich dziełach jak G. Verdiego: Aida (Radames), Makbet (Macduff), Traviata (Alfredo), Don Carlos (Don Carlo), Bal maskowy (Riccardo), Moc przeznaczenia (Don Alvaro), Stiffelio (Stiffelio), Attila (Foresto), I due Foscari (Jacopo Foscari), Nabucco (Ismaele), I Lombardi (Oronte), Rigoletto (Duca), Simon Boccanegra (Gabriele Adorno), Ernani (Ernani) i Joanna d’Arc (Carlo V), G. Pucciniego Manon Lescaut (Des Grieux), Madama Butterfly (Pinkerton), Cyganeria (Rodolfo), Tosca (Cavaradossi), La rondine (Ruggiero) i Edgar (Edgar), Cavalleria Rusticana (Turiddu) P. Mascaniego, Pajace (Canio) R. Leoncavalla, Carmen (Don José) G. Bizeta, La Juive (Eleazar) J.F. Halévy'ego, Potępienie Fausta (Faust) H. Berlioza, Norma (Pollione) V. Belliniego, Romeo i Julia (Romeo) Ch. Gounoda, Giulietta e Romeo (Romėo) R. Zandonaia, Werther (Werther) J. Masseneta, Aladino e la lampada magica (Aladino) N. Roty, Opowieści Hoffmanna (Hoffman) J. Offenbacha, Manon (Des Grieux) J. Masseneta, Święty Franciszek z Asyżu (Le Lepreux) O. Messiaena, Jenufa (Stewa) L. Janáčka, I Lituani (Walter) A. Ponchiellego, Cecilia (Valeriano) L. Reficego, The Wreckers (Marc) E. Smyth.

Sukcesy artystyczne sprawiły, że występował w najbardziej prestiżowych salach koncertowych i teatrach operowych świata, w takich ośrodkach jak: Buenos Aires, Salzburg, Reggio Emilia, Cagliari, Como, Livorno, Brescia, Padwa, Cremona, Lucca, Piza, Triest, Jesi, Ferrara, Modena, Turyn, Rzym, Mediolan, Neapol, Tallin, Mińsk, Wilno, Paryż, Nancy, Besançon, Liège, Gandawa, Bruksela, Bombaj, Brno, Ostrawa, Praga, Brema, Drezno, Braunschweig, Monachium, Darmstadt, Saarbrücken, Magdeburg, Osnabruck, Akwizgran, Buenos Aires, Amsterdam, Skopje, Bukareszt, Graz, Craiova, Warszawa, Moskwa, St Gallen, Lozanna.

Współpracował z wieloma cenionymi dyrygentami, takimi jak Michele Mariotti, Matteo Beltrami, Antonello Allemandi, Riccardo Frizza, Will Humburg, Cyril Diederich, Lopez Cobos, Tadeusz Kozłowski, Stefano Ranzani, Ira Levin, Paolo Arrivabeni, Patrick Fournillier, Sesto Quadrini.

Wiosną 2024 roku artysta wcielił się w rolę Don José z Carmen G. Bizeta w Operze w Brnie, a następnie jesienią w rolę tytułową w werystycznej operze Andrea Chénier U. Giordano w Teatrze w Pizie, Pawii, Côme i Cremone, oraz w roli Calafa w operze Turandot G. Pucciniego w Ostrawie.

W 2025 roku wykonał partie Fausta w Potępieniu Fausta H. Berlioza z Filharmonią w Timisoarze pod batutą Saschy Goetzela oraz Cavaradossiego w Tosce G. Pucciniego.

W 2026 roku wystąpi w partii Calafa w operze Turandot G. Pucciniego w Operze w Awinionie pod batutą Federica Santiego.

fot. Klara Koutnà