Wykonawcy:

Chór Filharmonii Krakowskiej

Michał Klauza – dyrygent
Magdalena Pluta - mezzosopran
Krzysztof Wolny - kantor

Janusz Wierzgacz - przygotowanie chóru

Repertuar:

Całonocne czuwanie

Kompozytor-wygnaniec

Siergiej Rachmaninow – późny romantyk, kompozytor i pianista, nostalgik, symbol świata, którego już nie ma. Powtarzał, że muzyka powinna poruszać serca. Uciekał z Rosji w roku 1917: przerażony rewolucją i bolszewikami. Jego posiadłość w Iwanowce zrównano z ziemią, a on uznany został za burżuazyjnego dekadenta. Od roku 1918 przez kilka lat mieszkał w USA, potem blisko dekadę przebywał w Szwajcarii, następnie wrócił do Ameryki, gdzie w 1943 roku zmarł.

Sacrum

Był człowiekiem wierzącym: w ciągu dwóch tygodni stycznia i lutego 1915 roku umuzycznił teksty Całonocnego czuwania, nabożeństwa odprawianego w kościele prawosławnym w wigilię świąt oraz niedziel. Dzieło zyskało nazwę Nieszporów, choć w istocie tylko sześć – z piętnastu pieśni składających się na całość kompozycji – odpowiada liturgii wieczornej; kolejne reprezentują Jutrznię. Źródłem i inspiracją dla kompozytora były oryginalne melodie cerkiewne, pochodzące z Soboru Archangielskiego w Moskwie.

Konteksty

Dzieło – przeznaczone na chór a cappella (i głosy solowe) – zadedykowane zostało Stepanowi Smoleńskiemu, słynnemu nauczycielowi i badaczowi śpiewu kościelnego. Premiera odbyła się 23 marca 1915 roku w Moskwie, podczas koncertu na rzecz ofiar wojny; Moskiewskim Chórem Synodalnym dyrygował Nikołaj Danilin. Po entuzjastycznym przyjęciu pisano o pięknie i wzniosłości brzmienia, oddającemu akustykę wschodnio-chrześcijańskiej świątyni. Wskazywano na zmiany obsady – od trój- do jedenastogłosu – oraz polichóralność, ukazującą teatralne oblicze cerkiewnych nabożeństw. Zwracano uwagę na kontrasty głosów żeńskich z męskimi, wśród których wyróżniają się bassi profondi, rzadko spotykane w zachodniej kulturze muzycznej. Z Całonocnego czuwania Rachmaninow szczególnie lubił pieśń piątą – modlitwę św. Symeona: „Teraz, o Panie, pozwól odejść słudze Twemu w pokoju”. Chciał, aby wykonano ją na jego pogrzebie, co, niestety, nie doszło do skutku.

Małgorzata Janicka-Słysz

Michał KLAUZA - Dyrektor Artystyczny Filharmonii im. K. Szymanowskiego w Krakowie. Dyrektor Artystyczny Orkiestry Polskiego Radia w Warszawie (2015- 2025), kierownik muzyczny Opery i Filharmonii Podlaskiej (2013–2015), II dyrygent Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia (2009–2015). Był dyrygentem i zastępcą dyrektora muzycznego Welsh National Opera w Cardiff (2004–2008), gdzie przygotował i poprowadził wiele spektakli należących do kanonu światowej literatury operowej.

W grudniu 2011 roku poprowadził w Narodowej Operze Ukrainy w Kijowie Króla Rogera Karola Szymanowskiego w wersji koncertowej, przygotowanego jako finałowe wydarzenie Zagranicznego Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. We wrześniu 2021 roku przygotował i poprowadził wraz z zespołami Opery Krakowskiej prapremierę opery Wanda Joanny Wnuk-Nazarowej. W 2019 roku w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej przygotował i pokierował muzycznie premierą wystawionej po raz pierwszy w Polsce operą Billy Budd Benjamina Brittena, a w roku 2023 na tejże scenie przygotował i dyrygował premierą Petera Grimesa tegoż kompozytora.

Występował z licznymi orkiestrami w kraju i za granicą. Koncertował we Francji, Niemczech, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Brazylii, Armenii, Korei Południowej i krajach Zatoki Perskiej. Współpracował z Operą Bałtycką, Operą Nova w Bydgoszczy, Teatrem Wielkim w Poznaniu, Operą Wrocławską, Operą Krakowską, Teatrem Wielkim - Operą Narodową w Warszawie (1998–2003).

W swoim dorobku artystycznym posiada szereg nagrań radiowych, telewizyjnych i streamingowych. Z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia w Katowicach dokonał pierwszej studyjnej rejestracji operetki Loteria na mężów Karola Szymanowskiego wydanej przez Polskie Radio i nominowanej do nagrody Fryderyk 2019. W dyskografii pod jego batutą znajduje się wiele albumów wydanych przez Agencję Muzyczną Polskiego Radia, DUX i inne wytwórnie płytowe, m.in. nagraną z Polską Orkiestrą Radiową operę Hagith Szymanowskiego (nagroda Fryderyk 2020 w kategorii: Album Roku, Muzyka Oratoryjna i Operowa), utwory symfoniczne Henryka Warsa, Msze Stanisława Moniuszki (nagroda Feniks 2020 Stowarzyszenia Wydawców Katolickich), operę Nędza uszczęśliwiona Macieja Kamieńskiego oraz płyty: Muzyka kompozytorów polskich XVIII i XIX wieku z Orkiestrą Polskiego Radia w Warszawie, Gubajdulina. Cisza i krzyż z Sinfonią Varsovią, Józef Zeidler – Nieszpory z Sinfoniettą Cracovią i Polskim Chórem Kameralnym (nominacja do nagrody Fryderyk 2021), Accordion Concertos z Chopin University Chamber Orchestra. W maju 2002 roku z zespołami Teatru Wielkiego - Opery Narodowej w Warszawie nagrał dla Polskiego Radia spektakl Król Roger Szymanowskiego, emitowany przez Międzynarodową Unię Radiową.

Dokonał szeregu nagrań muzyki do filmów m.in. do nagrodzonego IO Jerzego Skolimowskiego. Od 2016 do lutego 2022 roku był gościnnym dyrygentem Teatru Bolshoi w Moskwie, gdzie przygotował i poprowadził premiery Don Pasquale Gaetano Donizettiego oraz Idioty Mieczysława Weinberga; dyrygował także spektaklami: Eugeniusz Oniegin Piotra Czajkowskiego oraz Katarzyna Izmajłowa Dmitrija Szostakowicza. Współpracę zerwał po barbarzyńskim ataku reżimu putinowskiego na Ukrainę.

Od 2020 roku wykłada w Katedrze Dyrygentury Symfoniczno-Operowej UMFC w Warszawie.

Absolwent Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie dyrygentury symfoniczno-operowej Ryszarda Dudka oraz studiów podyplomowych w Konserwatorium im. Rimskiego-Korsakowa w Sankt Petersburgu w klasie Ilii Musina. Swoje umiejętności doskonalił na kursach mistrzowskich w Polsce, we Włoszech i w Holandii.

fot. P. Markowski

Magdalena PLUTA – mezzosopran. Urodzona w 1993 roku w Olsztynie. Absolwentka Uniwersytetu Muzycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie, Wydziału Wokalno-Aktorskiego, w klasie Izabeli Kłosińskiej. W latach 2015–2017 uczestniczyła w Programie Kształcenia Młodych Talentów – Akademii Operowej przy Teatrze Wielkim – Operze Narodowej. Swój warsztat doskonaliła podczas kursów wokalnych prowadzonych przez wybitnych śpiewaków: Jerzego Mechlińskiego, Ryszarda Karczykowskiego oraz Ewę Podleś.